Rozwód rodziców a nazwisko dziecka
Komentarz do art. 88 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wyraźnie wskazuje, że rozwód rodziców nie powoduje zmiany nazwiska dziecka.
Podobnie powrót rozwiedzionego małżonka do nazwiska sprzed zawarcia małżeństwa (art. 59 k.r.o.) nie wpływa na nazwisko dziecka. Unieważnienie małżeństwa rodziców również nie zmienia nazwiska dziecka, ponieważ nie znosi małżeńskiego pochodzenia dziecka (art. 21 k.r.o.).
Ogólne przesłanki zmiany nazwiska dziecka (tryb administracyjny)
Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska, zmiana imienia lub nazwiska jest dopuszczalna wyłącznie z ważnych powodów.
Ustawa podaje przykładowo:
- nazwisko ośmieszające albo nielicujące z godnością człowieka,
- nazwisko „używane”,
- nazwisko bezprawnie zmienione,
- nazwisko noszone zgodnie z prawem państwa obcego, którego obywatelstwo również się posiada.
Rozwód może więc co najwyżej stanowić element uzasadnienia („ważny powód”) w konkretnej sytuacji faktycznej, np. w powiązaniu z dobrem dziecka, ale nie jest sam w sobie przesłanką ustawową.
Rozciągnięcie zmiany nazwiska rodzica na dziecko (art. 8 u.z.i.n.)
Jeżeli po rozwodzie rodzic zmienia swoje nazwisko w trybie administracyjnym, zastosowanie ma art. 8 u.z.i.n.:
- zmiana nazwiska obojga rodziców rozciąga się na małoletnie dzieci,
- zmiana nazwiska jednego z rodziców rozciąga się na małoletnie dzieci, pod warunkiem zgody drugiego rodzica (chyba że nie ma on pełnej zdolności do czynności prawnych, jest pozbawiony władzy rodzicielskiej lub nie żyje).
Jeżeli dziecko ukończyło 13 lat, potrzebna jest także zgoda dziecka.
W razie braku porozumienia między rodzicami, każdy z nich może wystąpić do sądu opiekuńczego o wyrażenie zgody na zmianę nazwiska dziecka – sąd może zastąpić brakującą zgodę.
Zgoda rodziców i dziecka:
- Zgoda dziecka (po ukończeniu 13 lat) – osobiście do protokołu przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego (u.s.c.) lub jego zastępcą, albo na piśmie w postaci papierowej z podpisem poświadczonym przez notariusza; z zagranicy – za pośrednictwem konsula.
- Zgoda rodzica – osobiście do protokołu przed kierownikiem u.s.c. lub zastępcą, albo na piśmie: papierowym z podpisem notarialnie poświadczonym, lub elektronicznym z kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo osobistym; z zagranicy – przez konsula.
Ograniczenia władzy rodzicielskiej po rozwodzie a zgoda rodzica na zmianę nazwiska
Komentarz do art. 88 k.r.o. podkreśla, że do zmiany nazwiska dziecka w trybie administracyjnym potrzebna jest zgoda ojca także wtedy, gdy jego władza rodzicielska została ograniczona, niezależnie od zakresu ograniczenia określonego w wyroku rozwodowym na podstawie art. 58 § 1 zd. 2 k.r.o.
Oznacza to, że sam fakt rozwodu i ograniczenia władzy jednego z rodziców nie eliminuje jego uprawnienia do współdecydowania o zmianie nazwiska dziecka, o ile nie został całkowicie pozbawiony władzy rodzicielskiej.
Tryb nadania dziecku nowego nazwiska w związku z nowym małżeństwem rodzica (dla porządku)
Jeżeli po rozwodzie matka (lub ojciec) zawiera nowe małżeństwo, zastosowanie może znaleźć art. 90 k.r.o. (nadanie dziecku nazwiska w przypadku zawarcia małżeństwa z osobą niebędącą drugim rodzicem).
Małżonkowie mogą złożyć oświadczenia, że dziecko będzie nosiło nazwisko takie jak ich wspólne dziecko; potrzebna jest zgoda dziecka po ukończeniu 13 lat.
Ten tryb nie wynika z samego rozwodu, ale z późniejszego zawarcia nowego małżeństwa przez jednego z rodziców.
Radca prawny Beata Cedro-Łosak
